Xiinxala Itti fayyadama loogotaa Afaan Oromoo Barsiisuu keessatti: Dhaabilee barnoota ol’aanaa filatamanrratti kan xiyyeeffate

Authors

  • Ashennafi Tarrafaa
  • Wandimmu Taganyee
  • Alamuu Waaqgaarii

Keywords:

Itti fayyadama, looga, Afaan Oromoo, Barsiisuu

Abstract

                AXAREERA

Waa’een itti fayyadama loogaa barnoota afaanii keessatti dhimma xiyyeeffannoo argachuu qabu ta’uun isaa gama ogeessootaafi qorattoota afaaniin irratti waliigalamus, haalli hojiirra oolmaa isaa ammallee kan gaaffii keessa galee jirudha. Kanaaf, Kaayyoon qorannoo kanaa, haalli itti fayyadama loogaa, Afaan Oromoo barsiisuu keessatti maal akka fakkatu xinxaaluufi adeemsa itti fayyadamaa keessatti rakkoolee mudatan adda baasuun yaada furmaataa kennuudha.Kaayyoo kana galmaan ga’uuf, saxaxa qorannoo ibsaa keessatti malli dhiyaannaa makaa hojiirra ooleera. Qorannoon kun keessumaayyuu haala raawwii barsiisotaa kan xiinxalu  ta’us, barattootniifi barsiisotni akka barbaachisummaa isaatti mala iddatteessuu carraafi akkayyoon filamuun ragaan guurameera. Haluma kaanan, barattoonni 52 barsiisotni 20 qoqqooddii loogaa isaanii irratti hundaa’anii akka iddattootti filatamaniiru. Gama kaaniin, Jechootni qabiyyee yaadannoo gosoota koorsii garaagaraa barsiisotni qopheessan keessaa 200 kan kaayyoon iddatteeffamanidha.Walumaa galatti, ragaalee hammamtaafi akkamtaa walitti fiduun rog-sadeessuun xiinxalameera. Argannoowwan  akka mul’isanitti,qindoominaafi tokkummaa dhabuu itti fayyadama loogaa,itti fayyadamni loogaa fedhiifi seenduubee garaagarummaa barattootaa kan gidduu gala hingodhanne ta’uu, muuxannoon garaagarummaa loogaa barsiisotaa gadaanaa ta’uu,faca’insi jechootaa naannoo loogaa garaagaraa yaadannoo keessaa walmadaalaa ta’uu dhabuu fa’idha. Rakkoolee kanneen furuu keessatti, barsiisota gahoomsuurratti hojjachuu, sirna barnootaa fooyyeessuu, imaammata itti fayyadama loogaa mirkaneessu qopheessuu akkasumas afaan karoorsuun (waltaasisuun) komee gama fayyadamtoota garaagaraan ka’an furuurratti hojjachuun fala ta’a.

Author Biographies

  • Ashennafi Tarrafaa

    1Yuunivarsiitii Wallaggaa Dhaabbata Qo‟annoo Afaaniifi Gaazexeessummaa

  • Wandimmu Taganyee

    2Yuunivarsiitii Amboo Kolleejjii Saayinsii Hawaasaafi Namummaa

  • Alamuu Waaqgaarii

    3Yuunivarsiitii Wallaggaa Dhaabbata Qo‟annoo Afaaniifi Gaazexeessummaa

Journal of universal science and technology

Downloads

Published

2023-07-18

Issue

Section

Articles